Giải thoát ngành công nghiệp tôm toàn cầu khỏi dịch bệnh

loading...
Bởi: Admin

29/08/2017

742

Theo giáo sư Bill McGraw, chuyên gia về tôm của Panama, tôm ổn định, an toàn sinh học, nuôi trồng thuỷ sản không trao đổi nguồn nước là cách duy nhất để khắc phục những bệnh tàn phá trong ngành tôm.

 

Dịch bệnh - kẻ thù của người nuôi tôm

“Bùng nổ và tụt dốc” là những gì có thể mô tả tốt nhất lịch sử ngành nuôi trồng tôm vốn luôn đối mặt với vô vàn khó khăn và thách thức. Tại Panama, ngành nuôi tôm đã không thay đổi trong 50 năm, canh tác chủ yếu dựa vào các hệ thống mật độ thấp, trung bình 5 con/m2. Tại đây, cũng giống như hầu hết các nước trên thế giới, đã trải qua những tổn thất lớn từ virút hội chứng đốm trắng lan rộng trong những năm 90, cho dù các vùng biên giới được đóng cửa nhằm tránh lây lan dịch bệnh, sản xuất tôm vẫn ứ động ở một nước có tiềm năng lớn như Panama. Mỹ vẫn là quốc gia dẫn đầu trong các nghiên cứu về bệnh tôm – trên thực tế, đây là quốc gia đầu tiên phát triển các dòng di truyền không bị bệnh. Tôm giống không gây bệnh (SPF) sản xuất tại các trại sản xuất tôm ở Mỹ đi vào hoạt động những năm 1980, đạt mức kỷ lục là 2700 tấn vào cuối năm 1994. Nhưng, ngay năm sau đó thảm hoạ về dịch bệnh đốm trắng và virút Taura đã làm giảm 2/3 tổng sản lượng nuôi tôm. Sự bùng phát này được cho là do nguồn tôm chế biến nhiễm bệnh từ châu Á, sau đó lan qua các ao nuôi thông qua trao đổi nguồn nước.

Tình hình sản xuất đã tăng trở lại, vào năm 2003, hơn 5.500 tấn tôm được sản xuất nhờ vào khả năng đề kháng bệnh cao đối với các giống tôm được nuôi trong ao ngoài trời. Năng suất nuôi tôm vào thời điểm năm 2003 đánh đấu mức cao kỷ lục tại Mỹ, đáng tiếc là sau đó sự sụt giảm liên tục do sự cạnh trạnh đối với các mặt hàng nhập khẩu giá thành tốt, và điều này diễn ra cho đến ngày nay. Công nghệ trao đổi nước tuần hoàn không giới hạn RAS được đưa vào vận hành tại Mỹ, tuy nhiên còn giới hạn do chi phí đất đai, nguồn cung lương thực, lao động và điện năng cao, cũng như nhu cầu cung cấp nhiệt cho hệ thống ít nhất 5 tháng mỗi năm. Sản lượng tôm của Mỹ hiện nay ở mức thấp 1.700 tấn, tất cả những điều này đến từ những ao hở do các thất bại liên tiếp của các hộ nuôi tôm trong nhà trong suốt 25 năm qua.

Tại châu Á, thị trường tôm tăng trưởng tới 80% tổng số tôm trên toàn cầu, tuy nhiên theo báo cáo về dịch bệnh trên tôm đã làm giảm 20 tỷ USD lợi nhuận trong thập kỷ qua, và 10 tỷ USD trong thập kỷ trước. Tại Ecuador, nhà sản xuất tôm lớn nhất Tây bán cầu, đã chứng kiến xuất khẩu tôm giảm khoảng 70 % vào năm 2001 do bệnh đốm trắng. Nhà sản xuất tôm lớn thứ hai ở Nam Mỹ, Brazil giảm 30% sản lượng tôm vào năm 2016 do dịch đốm trắng. Trong cùng năm, tại Úc dịch bệnh cũng bùng phát trên diện rộng. Việc các dịch bệnh nguy hiểm tàn phá sản xuất không chỉ dừng lại ở ngành công nghiệp nuôi tôm. Đối với loài cá phổ biến nhất trên thế giới là rô phi, tình trạng tương tự cũng diễn ra. Virút Tilapia tăng khả năng tử vong trên cá rô phi lên 90%, theo báo cáo của các quốc gia sản xuất cá rô phi lớn trên thế giới như Colombia, Ecuador, Ai Cập và Israel. Ngành cá hồi cũng phải đốt mặt với nhiều thách thức về dịch bệnh, từ các loại véc-tơ khác nhau.

 

Các “thách thức lớn” phải đối mặt

 

Sản lượng ngành tôm của Mĩ là rất nhỏ đối lập với các nghiên cứu đột phá tại quốc gia này.

Ở Panama, ngành nuôi tôm hiện đại bắt đầu từ những năm 1975-1980, được thành lập bởi nhà sản xuất thức ăn cho vật nuôi Purina. Cũng giống như Mỹ, Panama bị ảnh hường nặng nề trong những năm 90, làm giảm tới 90% sản lượng nuôi tôm. Mặc dù công nghệ trao đổi nước tuần hoàn đã có tại Panama, tuy nhiên tiềm năng đạt lợi nhuận lớn vẫn chưa được khai thác do thiếu sự đâu tư, hỗ trợ của chính phủ và thiếu vắng một lộ trình khả thi để có được nguồn gen SPF phù hợp cho tốc độ tăng trưởng cao hơn. Việc xác định được chính xác con số sản lượng của ngành công nghiệp tôm Panama hiện nay rất khó để thực hiện, bởi vì số liệu thống kê về nghề cá không có, tất cả các số liệu về thu hoạch tự nhiên được ước lượng từ các thống kê xuất khẩu. Trên quy mô toàn cầu, dịch bệnh tôm đã suy giảm hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến từng khu vực sản xuất tôm. Hiện nay, 52% tổng số tôm tiêu thụ toàn cầu bắt nguồn từ nuôi trồng thuỷ sản – do đó an ninh lương thực đang là một vấn đề quan trọng khi thảo luận về dịch bệnh trong nuôi tôm.

Theo một luận văn của tiến sĩ Sylvia Bolanos thuộc đại học Miami, sự tồn tại của ngành công nghiệp tôm ở Panama đòi hòi việc hội nhập theo chiều dọc, nuôi ghép với các loài khác và đưa ra một sản phẩm tôm hữu cơ giá cao hơn sang thị trường Mỹ. Ngoài ra, điều mà rõ ràng ngành công nghiệp tôm như Panama phải ngăn ngừa là sự bùng phát của dịch bệnh đốm trắng, mà theo Bolanos:“Các trang trại ở Panama chưa bao giờ thực sự hồi phục từ dịch này”. Nếu không sử dụng các biện pháp an toàn sinh học, các công nghệ trao đổi nước tuần hoàn thì đại dịch virut tiếp theo có thể sẽ tấn công vào khu vực Mỹ Latinh. Câu hỏi đặt ra là không phải là nếu mà là khi nào. Giải pháp và lối đi hữu hiệu duy nhất chính là sự chuyển đổi mô hình sản xuất hiện nay sang các hoạt động nuôi trồng thuỷ sản bền vững.

Nghĩa Duơng (Theo TS Bill McGraw, Khoa Nuôi trồng thuỷ sản, Boquete, Panama)

Hãy là người đầu tiên bình luận cho bài này