Chế phẩm thảo dược cho tôm thẻ chân trắng

Đánh giá bài viết

Nuôi tôm thẻ chân trắng (TTCT) đang đối mặt với nhiều thách thức về dịch bệnh và áp lực môi trường. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và ứng dụng các chế phẩm có nguồn gốc thảo dược được xem là hướng đi tiềm năng nhằm hỗ trợ tăng trưởng, nâng cao sức khỏe và giảm thiểu rủi ro bệnh cho tôm nuôi.

Thách thức từ dịch bệnh

TTCT hiện là một trong những đối tượng nuôi chủ lực của ngành thủy sản Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới. Nhờ khả năng thích nghi rộng với các điều kiện môi trường, tốc độ sinh trưởng nhanh và hiệu quả kinh tế cao, loài tôm này được nuôi phổ biến trong nhiều mô hình khác nhau, từ bán thâm canh đến thâm canh và siêu thâm canh.

Trong những năm gần đây, diện tích và sản lượng TTCT không ngừng tăng, đóng góp đáng kể vào tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản cũng như kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Sự phát triển mạnh mẽ của đối tượng nuôi này đã tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ dân ven biển, đồng thời thúc đẩy sự hình thành và phát triển của nhiều ngành dịch vụ liên quan như sản xuất giống, thức ăn, chế phẩm sinh học và chế biến thủy sản.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng về quy mô và mật độ nuôi, nghề nuôi tôm cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề dịch bệnh. Điều kiện nuôi thâm canh với mật độ cao và áp lực môi trường lớn khiến tôm dễ bị tổn thương và trở thành đối tượng dễ nhiễm các tác nhân gây bệnh.

Trong quá trình nuôi, TTCT có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều loại bệnh do vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây ra. Các tác nhân gây bệnh này thường tồn tại trong môi trường nước, bùn đáy hoặc trong các sinh vật trung gian và có thể bùng phát khi điều kiện ao nuôi không ổn định.
Một trong những bệnh nguy hiểm thường gặp trên tôm là bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND), còn được gọi là hội chứng tôm chết sớm. Đây là bệnh có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nuôi do tôm chết nhanh và tỷ lệ chết cao.

Nguyên nhân chính gây bệnh được xác định là vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus mang độc tố đặc hiệu. Ngoài ra, các yếu tố như quản lý môi trường ao nuôi kém, chất lượng nước không ổn định hoặc mật độ nuôi cao cũng có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh bệnh.

Tiềm năng thảo dược

Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp và việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản ngày càng được kiểm soát chặt chẽ, nhiều nghiên cứu đã tập trung tìm kiếm các giải pháp thay thế an toàn và bền vững hơn.

Các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy, nhiều loại thảo dược có khả năng kháng khuẩn, tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ cải thiện sức khỏe thủy sản. So với các loại thuốc tổng hợp, chiết xuất từ thảo dược thường ít gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, đồng thời hạn chế nguy cơ tồn dư hóa chất trong sản phẩm.

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có nguồn tài nguyên thực vật phong phú và đa dạng. Theo thống kê, cả nước có hơn 12.000 loài thực vật, trong đó hơn 6.000 loài được ghi nhận có tác dụng làm thuốc và có tiềm năng ứng dụng trong y học cũng như chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản.

Trong lĩnh vực thủy sản, nhiều loại thảo dược đã được nghiên cứu và ghi nhận có tác dụng kháng khuẩn, kích thích tăng trưởng và tăng cường miễn dịch cho vật nuôi. Một số loại cây như lựu, diệp hạ châu, bàng, thầu dầu, sim, cỏ mực,… được chứng minh có tiềm năng ứng dụng trong phòng trị bệnh cho tôm cá.

Bên cạnh đó, các loại dược liệu quen thuộc như trà xanh, mật gấu và tỏi cũng được biết đến rộng rãi trong đời sống hằng ngày của người dân. Đây là những loại cây phổ biến ở nhiều vùng miền, thường được sử dụng làm thức uống, gia vị hoặc thực phẩm cho con người. Tuy nhiên, các nghiên cứu về khả năng ứng dụng của chúng trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là đối với tôm nuôi, vẫn còn tương đối hạn chế.

Kết quả tích cực

Trước tiềm năng của các loại dược liệu tự nhiên, năm 2022, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã giao Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển công nghệ cao chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học “Nghiên cứu tạo chế phẩm kích thích bắt mồi, thúc đẩy tăng trưởng, phòng và trị bệnh cho TTCT (Litopenaeus vannamei) từ cây dược liệu”. Đề tài do TS Lê Văn Nhân làm chủ nhiệm, được triển khai trong giai đoạn từ tháng 1/2022 đến tháng 12/2025, sử dụng nguyên liệu từ ba loại cây phổ biến gồm trà xanh, mật gấu và tỏi.

Kết quả phân tích cho thấy chiết xuất methanol từ lá cây mật gấu chứa 53 thành phần hóa học khác nhau. Trong khi đó, trà xanh có 32 hợp chất và tỏi có 30 hợp chất. Các hợp chất này được ghi nhận có nhiều hoạt tính sinh học, trong đó đáng chú ý là khả năng kháng khuẩn. Thử nghiệm in vitro cho thấy các chiết xuất thảo dược này có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus, tác nhân gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm.

Cụ thể, cao chiết tỏi tạo vòng kháng khuẩn từ 10,41 - 15,32 mm ở nồng độ 200 - 500 mg/mL. Cao chiết trà xanh đạt đường kính vòng kháng khuẩn 10,82 - 16,52 mm ở cùng mức nồng độ. Đáng chú ý, cao chiết từ cây mật gấu cho hiệu quả mạnh nhất, với đường kính vòng kháng khuẩn từ 12 - 24 mm ở nồng độ 50 - 500 mg/mL.

Nồng độ ức chế tối thiểu đối với vi khuẩn gây bệnh được ghi nhận là 62,5 µg/mL đối với chiết xuất lá mật gấu, trong khi lá trà xanh và tỏi có mức 125 µg/mL. Nồng độ diệt khuẩn tối thiểu lần lượt là 125 µg/mL đối với lá mật gấu và 250 µg/mL đối với trà xanh và tỏi.

Nghiên cứu cũng đã xây dựng được quy trình tạo chế phẩm kích thích bắt mồi, thúc đẩy sự tăng trưởng, phòng và trị bệnh cho TTCT từ chiết xuất của cây trà xanh, mật gấu và tỏi.

Kết quả thử nghiệm bước đầu ở quy mô phòng thí nghiệm cho thấy, khi bổ sung chế phẩm thảo dược vào thức ăn, tôm nuôi có khả năng phát hiện và tiếp cận thức ăn nhanh hơn, sử dụng thức ăn hiệu quả hơn. Đồng thời, tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm cũng cao hơn so với nhóm đối chứng không sử dụng chế phẩm.

Lê Loan